Wist je dat textielververs tot de tweede helft van de 19de eeuw enkel natuurlijke materialen gebruikten om stof te kleuren? Met veelal wilde planten creëren ververs al eeuwenlang een oneindig kleurenpallet. Gezien de groeiende behoefte aan ecologische en duurzame textiel/kleding is het plantaardig verven van stoffen en garens bezig aan een comeback.
Voor het verven met natuurlijke grondstoffen kan je gebruik maken van zogenaamde verfplanten. Verfplanten zijn (wilde) planten waarvan de bladeren, bloemen, bessen, bolsters of wortels kleur geven aan natuurlijke materialen. Deze kleuren variëren van zachte pasteltinten tot felgekleurde tinten. Hoewel veel planten op één of andere manier kleur afgeven, maakt dat hen niet allemaal geschikt om mee te verven. Belangrijk is hoe diep de kleurstof in de vezel weet door te dringen en hoe goed de kleur standhoudt onder invloed van licht en water.
Er bestaan tal van oude recepten om goed houdbare kleuren te creëren (op basis van de juiste kleurstoffen, uitgaande van de kleurenleer). Dit zijn de zogenaamde grand teints, kleuren die niet of nauwelijks verkleuren onder invloed van licht. Deze grand teints zullen over het algemeen goed standhouden na het wassen.
De tegenhanger van deze grand teints zijn de petit teints. Dat zijn vluchtige, niet houdbare kleuren. De groep van verfplanten die deze petit teints afgeven, is veel groter. Maar die tinten verdwijnen soms al na enkele uren. Bij Weefweelde werken we dan ook niet met tinten die te snel verkleuren.
Vroeger werd de kleur groen vaak gemaakt door het mengen van blauwe en gele plantaardige kleurstoffen. De gele kleurstoffen waren vaak minder stabiel en vervaagden sneller bij blootstelling aan licht en lucht. Precies daarom zie je op Middeleeuwse wandtapijten vaak blauwe in plaats van groene bladerden. Het vervagen van de groene kleur in oude wandtapijten is te wijten aan een combinatie van de instabiliteit van natuurlijke kleurstoffen, de invloed van omgevingsfactoren zoals licht en vochtigheid, de chemische samenstelling van de gebruikte kleurstoffen en de beperkte technologie en kennis van historische verftechnieken.
Onze verfkeuken is een verzameling van veel potten, pannen en vergieten. Ik vond de meeste spullen terug in de lokale kringloopwinkel. Want, één ding is duidelijk, je kan de potten na het verven niet meer gebruiken om in te koken. Daarnaast heb je ook een degelijke weegschaal nodig. Je hoeft een recept niet altijd exact te volgen maar een paar verhoudingsgewijze hoeveelheden zijn wel belangrijk.
Het nauwgezet volgen van een recept is trouwens nooit een garantie op éénzelfde resultaat. Het plantenmateriaal is immers onderhevig aan ons klimaat. Veel regen en/of droogte veranderen de samenstelling van de plantenverfstof. Zelfs de oogstmaand heeft invloed. Maar dat is net het leuke aan deze manier van verven, door een parameter te wijzigen wordt de kleur al beïnvloed. Een scheut azijn, wat soda,… elke keer is het resultaat een verrassing, en daardoor best spannend.
Een thermometer om de temperatuur van het verfbad in het oog te houden is ook basisgereedschap. Emmers heb je nooit te veel, en degelijke rubberen handschoenen draag je best als je niet wil dat ook je handen meekleuren. Onze verzameling met gedroogde verplanten lijkt wel een ‘apotheek’ die uitnodigt tot experimenteren.
